MO‘G‘ULLAR IMPERIYASIDA ALIBEK YALAVOCHNING SIYOSIY VA MA’MURIY ROLI
During the Mongol rule, many prominent statesmen and representatives of influential families served them. One such individual is Alibek Yalavoch, a member of the Yalavoch family and the son of Mahmud Yalavoch. The family’s service to the Mongol dynasty was considerably more complex than is reflected in historical sources. This is because the portrayal of the history of the Yalavoch family, who served the Mongols, has long been a contentious issue in various historical works. According to the authors of the article, the continued ambiguity surrounding certain aspects of the Mongols’ governance strategy is precisely linked to the history of individuals of significant historical importance.
1. Bekmuradov S.T. Muxtorova G.A. Mahmud Yalavoch va uning Movarounnahr tarixida tutgan o‘rni. // Xorazm Ma’mun akademiyasi axborotnomasi. Ilmiy jurnal. №12/3 (133). – 2025. – В. 15-19.
2. De Rachewiltz I. The Secret History of the Mongols (2 vols). – Brill, 2004. – 1347 p.
3. Igor de Rachewiltz. In the service of the khan. Eminent Personalities ofthe Early Mongol-Yiian Period (1200-1300) // With the assistance of May Wang. – Wiesbaden: Harrassowitz, 1993. – 849 p.
4. Muxtorova G.A. O‘rta asr arab va fors manbalarida Mahmud Yalavoch shaxsining yoritilishi // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. Vol. 5, № 5., 2025. – B. 140-145.
5. Бекмурадов С.Т. Мулхакат би-с-Сурах: Махмуд Ялавач // “Тарихий манбашунослик, тарихнавислик, тарих тадқиқотлари методлари ва методологиясининг долзарб масалалари” // Республика X илмий-амалий конференция материаллари. – Тошкент, 2018. – C. 66-69.
6. Хўжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2007. – 280 б.
7. حارصلاب تاقحلملا .جمال القرشي Маhдум Восилий номидаги ма’навий мерос фонди, №2. – 1285 [1868-69]. – 53a-b. Henan (xitoycha: 河南, Hénán) – Xitoyning markaziy qismidagi eng muhim tarixiy o‘lkalardan biri.
8. “Henan” so‘zi “Daryoning janubi” degan ma’noni anglatadi. Moʻgʻullar davrida Henan muhim hududlardan biri bo‘lgan. XIII asrda Chingizxon va uning avlodlari Shimoliy Xitoyni bosib olganidan so‘ng Henan mo‘g‘ullar nazoratiga o‘tgan. 1271-yilda Xubilayxon tomonidan tashkil etilgan Yuan sulolasi davrida Henan imperiyaning muhim ma’muriy va iqtisodiy viloyatlaridan biri bo‘lgan. Viloyat orqali poytaxt (hozirgi Pekin) bilan Xitoyning markaziy hududlari bog‘langan.
9. Jianghuai – Yanszi va Xuayxe daryolari oralig‘idagi tarixiy-geografik hudud. Yuan va boshqa sulolalar davrida ma’muriy birlik sifatida ham uchraydi.
10. 1271-yilda Xubilayxon Janubiy Sun davlatini batamom bo‘ysundirish maqsadida yirik harbiy yurishlarga tayyorgarlik ko‘rgan.
11. Kiangsu (hozirgi Jiangsu provinsiyasi) Sharqiy Xitoyda joylashgan bo‘lib, mo‘g‘ullar va Janubiy Song sulolasi o‘rtasidagi harbiy harakatlar kechgan asosiy hududlardan biri hisoblangan.
12. Xan-chjou (杭州, Hángzhōu) – hozirgi Hangzhou shahri bo‘lib, Xitoyning Zhejiang provinsiyasida joylashgan. XIII asrda u Janubiy Song sulolasining poytaxti bo‘lgan va o‘sha davrda Lin’an (临安, Lín'ān) nomi bilan mashhur bo‘lgan. Shu sababli mo‘g‘ullarning Janubiy Song davlatiga qarshi yurishlarida Xan-chjou strategik va siyosiy jihatdan eng muhim shaharlardan biri hisoblangan.
13. Dorugʻa, daruxachi, dorugʻachi (moʻgʻulcha-nazoratchi, shahar boshligʻi). Moʻgʻullar davlatish mahalliy hokimlar huzuridagi ulugʻ qoon vakili, noibi. Dorug‘achi zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatilgan: aholini roʻyxatga olish; mahalliy xalqdan qoʻshin toʻplash; pochta aloqalarini yoʻlga qoʻyish; soliqlar yigʻish; toʻplangan soliq-toʻlovlarni ulugʻ qoon saroyiga yetkazish.
14. Senzura tizimi davlat manfaatlariga zid deb topilgan ma’lumotlarning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslik vazifasini bajargan.
15. Ahmad al-Banokatiy (manbalarda Ahmad Banakati nomi bilan ham uchraydi). U manbalarda Yuan davlatining bosh vazir va moliya boshqaruvchisi sifatida tilga olinadi. U asli “Banokat (Fanokat)” dan bo‘lib, bu hudud hozirgi Toshkent vohasi yaqinida joylashgan
16. Stele (stela) – Ustiga yozuv, farmon, epitafiya yoki tarixiy ma’lumot bitilgan tosh yodgorlik.
Copyright (c) 2026 «ACTA NUUz»
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
.jpg)
1.png)
