MO‘G‘ULLAR IMPERIYASIDA ALIBEK YALAVOCHNING SIYOSIY VA MA’MURIY ROLI
##submission.downloads##
Mo‘g‘ullar hukmronligi davrida mo‘g‘ullar xizmatida ko‘plab taniqli davlat arboblari va nufuzli sulolalar vakillari bo‘lgan. Ana shunday arboblardan biri – Yalavochlar avlodining a’zosi, Mahmud Yalavochning o‘g‘li Alibek Yalavoch edi. Ushbu sulolaning mo‘g‘ul xonadoniga qilgan xizmati tarixiy manbalarda aks etganidan ko‘ra ancha murakkab bo‘lgan. Bunga sabab, mo‘g‘ullarga xizmat qilgan Yalavochlar sulolasi tarixining talqini uzoq vaqt davomida turli tarixiy asarlarda bahsli masala bo‘lib kelganidir. Maqola mualliflarining fikriga ko‘ra, mo‘g‘ullarning boshqaruv strategiyasiga oid ayrim jihatlardagi mavhumlikning saqlanib qolayotgani aynan mana shunday muhim tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan shaxslar tarixi bilan bog‘liqdir.
1. Bekmuradov S.T. Muxtorova G.A. Mahmud Yalavoch va uning Movarounnahr tarixida tutgan o‘rni. // Xorazm Ma’mun akademiyasi axborotnomasi. Ilmiy jurnal. №12/3 (133). – 2025. – В. 15-19.
2. De Rachewiltz I. The Secret History of the Mongols (2 vols). – Brill, 2004. – 1347 p.
3. Igor de Rachewiltz. In the service of the khan. Eminent Personalities ofthe Early Mongol-Yiian Period (1200-1300) // With the assistance of May Wang. – Wiesbaden: Harrassowitz, 1993. – 849 p.
4. Muxtorova G.A. O‘rta asr arab va fors manbalarida Mahmud Yalavoch shaxsining yoritilishi // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. Vol. 5, № 5., 2025. – B. 140-145.
5. Бекмурадов С.Т. Мулхакат би-с-Сурах: Махмуд Ялавач // “Тарихий манбашунослик, тарихнавислик, тарих тадқиқотлари методлари ва методологиясининг долзарб масалалари” // Республика X илмий-амалий конференция материаллари. – Тошкент, 2018. – C. 66-69.
6. Хўжаев А. Буюк ипак йўли: муносабатлар ва тақдирлар. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2007. – 280 б.
7. حارصلاب تاقحلملا .جمال القرشي Маhдум Восилий номидаги ма’навий мерос фонди, №2. – 1285 [1868-69]. – 53a-b. Henan (xitoycha: 河南, Hénán) – Xitoyning markaziy qismidagi eng muhim tarixiy o‘lkalardan biri.
8. “Henan” so‘zi “Daryoning janubi” degan ma’noni anglatadi. Moʻgʻullar davrida Henan muhim hududlardan biri bo‘lgan. XIII asrda Chingizxon va uning avlodlari Shimoliy Xitoyni bosib olganidan so‘ng Henan mo‘g‘ullar nazoratiga o‘tgan. 1271-yilda Xubilayxon tomonidan tashkil etilgan Yuan sulolasi davrida Henan imperiyaning muhim ma’muriy va iqtisodiy viloyatlaridan biri bo‘lgan. Viloyat orqali poytaxt (hozirgi Pekin) bilan Xitoyning markaziy hududlari bog‘langan.
9. Jianghuai – Yanszi va Xuayxe daryolari oralig‘idagi tarixiy-geografik hudud. Yuan va boshqa sulolalar davrida ma’muriy birlik sifatida ham uchraydi.
10. 1271-yilda Xubilayxon Janubiy Sun davlatini batamom bo‘ysundirish maqsadida yirik harbiy yurishlarga tayyorgarlik ko‘rgan.
11. Kiangsu (hozirgi Jiangsu provinsiyasi) Sharqiy Xitoyda joylashgan bo‘lib, mo‘g‘ullar va Janubiy Song sulolasi o‘rtasidagi harbiy harakatlar kechgan asosiy hududlardan biri hisoblangan.
12. Xan-chjou (杭州, Hángzhōu) – hozirgi Hangzhou shahri bo‘lib, Xitoyning Zhejiang provinsiyasida joylashgan. XIII asrda u Janubiy Song sulolasining poytaxti bo‘lgan va o‘sha davrda Lin’an (临安, Lín'ān) nomi bilan mashhur bo‘lgan. Shu sababli mo‘g‘ullarning Janubiy Song davlatiga qarshi yurishlarida Xan-chjou strategik va siyosiy jihatdan eng muhim shaharlardan biri hisoblangan.
13. Dorugʻa, daruxachi, dorugʻachi (moʻgʻulcha-nazoratchi, shahar boshligʻi). Moʻgʻullar davlatish mahalliy hokimlar huzuridagi ulugʻ qoon vakili, noibi. Dorug‘achi zimmasiga quyidagi vazifalar yuklatilgan: aholini roʻyxatga olish; mahalliy xalqdan qoʻshin toʻplash; pochta aloqalarini yoʻlga qoʻyish; soliqlar yigʻish; toʻplangan soliq-toʻlovlarni ulugʻ qoon saroyiga yetkazish.
14. Senzura tizimi davlat manfaatlariga zid deb topilgan ma’lumotlarning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslik vazifasini bajargan.
15. Ahmad al-Banokatiy (manbalarda Ahmad Banakati nomi bilan ham uchraydi). U manbalarda Yuan davlatining bosh vazir va moliya boshqaruvchisi sifatida tilga olinadi. U asli “Banokat (Fanokat)” dan bo‘lib, bu hudud hozirgi Toshkent vohasi yaqinida joylashgan
16. Stele (stela) – Ustiga yozuv, farmon, epitafiya yoki tarixiy ma’lumot bitilgan tosh yodgorlik.
Mulkiiyat (c) 2026 «O‘zMU XABARLARI»
Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..
.jpg)
.png)
