SYNERGETIC INTERPRETATION OF AL-BIRUNI’S SOCIAL VIEWS: SOCIETY AS A SELF-ORGANISING SYSTEM
Al-Biruni left no treatise on society; his social views are scattered across his encyclopedic works, while E. Sachau’s image of a
defender of “throne and altar” rested on isolated quotations. Using source analysis, historical-philosophical reconstruction and a
retrospectively applied synergetic framework, the article reconstructs his ideas on the origin of society in needs and cooperation,
money as convention, forced labour, just governance and the family. It shows that the distinction between order by agreement and
order by coercion is Biruni’s criterion of social stability, and re-examines Sachau’s verdict against the full text of “India”.
1. Mirziyoyev Sh.M. Adabiyot va san’at, madaniyatni rivojlantirish – xalqimiz ma’naviy olamini yuksaltirishning mustahkam
poydevoridir: O‘zbekiston ijodkor ziyolilari vakillari bilan uchrashuvdagi ma’ruza, 2017-yil 3-avgust. – Toshkent:
O‘zbekiston, 2017.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 25-avgustdagi “Buyuk mutafakkir va qomusiy olim Abu Rayhon Beruniy
tavalludining 1050 yilligini xalqaro miqyosda keng nishonlash to‘g‘risida”gi PQ-361-son qarori // Qonunchilik ma’lumotlari
milliy bazasi. – URL: https://lex.uz/docs/6172044 (murojaat sanasi: 20.01.2026).
3. Шарипов А. Великий мыслитель Абу Райхан Бируни. – Ташкент: Узбекистан, 1972. – 175 с.
4. Mo‘minov I.M. Beruniy va ijtimoiy fanlar. – Toshkent: Fan, 1973. – 146 b.
5. Xayrullaev M.M. O‘zbekistonda ijtimoiy-falsafiy fikrlar tarixidan. – Toshkent: O‘zbekiston, 1995. – 240 b.
6. Захидов В.Ю. Бируни как мыслитель // Бируни: сб. статей. – М.; Л.: АН СССР, 1950. – С. 30–60.
7. Mo‘minov I. Beruniyning vatanparvarligi va gumanizmi haqida. – Toshkent, 1973.
8. To‘raqulov E., Rahimov S. Abu Rayhon Beruniy. – Toshkent, 1992.
9. Булгаков П.Г. Жизнь и труды Беруни. – Ташкент: Фан, 1972. – 428 с.
10. Носирходжаева Г. Проблемы историко-философской мысли в трудах Бируни. – Т.: Ўзбекистон миллий
энциклопедияси, 2001. – 113 с.
11. Baratov M.B. Abu Rayhon Beruniy va hind falsafasi // Beruniy va ijtimoiy fanlar. – Toshkent: Fan, 1973. – B. 121–127.
12. To‘raev B.O. Abu Rayhon Beruniy. – Toshkent: Tafakkur, 2010. – 968 b.
13. Rahmanov B. Insonning ruhiy-ma’naviy o‘z-o‘zini tashkillashtirishining falsafiy ildizlari (sinergetik tahlil). – Samarqand:
“Imom Buxoriy xalqaro markazi” nashriyoti, 2014.
14. Beruniy A.R. Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar // Tanlangan asarlar. I jild / tarjimon A. Rasulov; mas’ul muharrirlar
I. Abdullaev, O. Fayzullaev. – Toshkent: Fan, 1968.
15. Пригожин И., Стенгерс И. Порядок из хаоса. Новый диалог человека с природой. – М.: Эдиториал УРСС, 2003. –
312 с.
16. Князева Е.Н., Курдюмов С.П. Синергетика: нелинейность времени и ландшафты коэволюции. – М.: Эдиториал
УРСС, 2007. – 272 с.
17. To‘raev B.O. va boshq. Sinergetika: mohiyati, qonuniyatlari va amaliyotda namoyon bo‘lishi. – Toshkent: Navro‘z, 2017. –
364 b.
18. Бируни Абу Рейхан. Собрание сведений для познания драгоценностей (Минералогия). – М.: Наука, 1963. – 518 с.
19. Beruniy Abu Rayhon. Turar joylar (orasidagi) masofalarni aniqlash uchun manzillarning chegaralarini belgilash (Geodeziya)
// Tanlangan asarlar. III jild. – Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2022. – 384 b.
20. Beruniy A.R. Hindiston // Tanlangan asarlar. II jild. – Toshkent: Fan, 1965.
Copyright (c) 2026 «ACTA NUUz»

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.




.jpg)

1.png)




