MIRZACHO‘L HUDUDI AGROTSENOZLARIDA YOMG‘IRCHUVALCHANGLARI (LUMBRICIDAE) TURLARINING TARQALISHIGA TUPROQ CHUQURLIGI VA MEXANIK TARKIBINING TA’SIRI
##submission.downloads##
Tadqiqotning asosiy maqsadi Mirzacho‘l agrotsenozlari sharoitida Lumbricidae oilasiga mansub epigey
yomg‘irchuvalchanglarining tarqalishi va son jihatidan joylashishi bevosita tuproq chuqurligi hamda mexanik tarkibining ta’sirini
o‘rganishdan iborat. O‘rganilgan 13 ta turning asosiy qismi tuproqning 0–20 sm chuqurligida ayniqsa 0–10 sm yuza qatlamda
to‘plangan bo‘lib, bu ularning oziqlanish xususiyati va organik moddalarga bo‘lgan ehtiyoji bilan izohlanadi. Mirzacho‘l
agrotsenozlarida yomg‘irchuvalchanglarining chuqurlik bo‘yicha taqsimlanishi asosan ozuqa manbaining joylashuvi, tuproq
haroratining tebranishi va namlik rejimi kabi omillar bilan belgilanadi. 0–10 sm qatlam - faol oziqlanish va ko‘paish zonasi; 10 -
20 sm qatlam - noqulay termik va suv rejijidan himoyalanuvchi bufer zona; 20 sm va undan pastki qatlamlar - faqatgina ekstremal
sharoitlarda o‘ta issiq yoki qug‘oqchilikda vaqtinchalik panoh topish yoki diapauzaga ketish hududi sifatida xizmat qiladi. Olingan
ilmiy natijalar Mirzacho‘l vohasi agrotsenozlarida biologik xilma-xillikni saqlash, tuproq unumdorligini oshirish va mezofauna
holatini monitoring qilishda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
1. Abdullayev I., et.al. “Checklist of the earthworm fauna (Oligochaeta: Lumbricidae) of Uzbekistan”. Journal of Biodiversitas, Volume 24,
Number 8, August 2023 2085-4722 Pages: 4392-4401.
2. Беляев В.А. Дождевые черви агроценозов Средней Азии. — Санкт-Петербург: Наука, 2019.
3. Войтехов М. Я. О некоторых факторах, лимитирующих почвообразовательную роль дождевых червей в европейской части
таежной зоны России // Почвы и окружающая среда. 2018. Т. 1. № 4. С. 267–276.
4. Гапонов С. П., Хицова Л. Н. Почвенная зоология. Воронеж: Воронежский государственный университет, 2005. 143 с.
5. Гафурова Л.А., Набиева Г.М., Кучкарова Л.С., Аскарходжаев Н.А., Рахматуллаев А.Ю., Махкамова Д.Ю., Эргашева О.Х.
“Внедрение в сельском хозяйстве экологически чистых ресурсосберегающих технологий в повышении плодородия
деградированных почв”. // О научно-исследовательской работе инновatsiонный проект ИОТ-2013-5-33. (НУУз им.М.Улугбека)
Ташкент -2014 г.
6. Bekchanova М.К., Аbdullaev I.I. Xorazm vohasi yomg‗ir chuvalchanglari (Lumbricidae) tur tarkibini aniqlash uslublari // ―Xorazm
Ma‘mun akademiyasi axborotnomasi‖ - Xiva, 2022. № 6/1 bet 40-42.
7. Bekchanova М.К., Аbdullaev I.I. Shimoli-g‗arbiy O‗zbekistonhududining yomg‗ir chuvalchanglari (Oligochaeta: Lumbricidae) bioxilma-
xilligi // Xorazm Ma‘mun akademiyasi axborotnomasi. - Xiva, 2023. № 3/1. - b. 7-12.
8. Перель Т.С. Распространение и закономерности распределения дождевых червей фауны СССР. – Москва: Наука. 1979. 271 с.
9. Мирзаев Ў.М. ва бошқ. Ўзбекистон тупроқ фаунаси ва унинг ўзгариши. — Тошкент: Фан, 2021.
10. Rakhmatullaev A, Gafurova L, Egamberdieva D. 2010. Ecology and role of earthworms in productivity of arid soils of Uzbekistan. //
Dynamic Soil, Dynamic Plant 4 (1): 72–75.
11. Рахматуллаев А.Ю. «Распространение дождевых червей- Чаткальского горно-лесового заповедника».// 6-я Пущинская школа-
конференция молодых ученых 20-24 мая 2002 г. Т.№2, с.132.
12. Рахматуллаев А.Ю. «Экология компостных дождевых червей - Eisena fetida». // Илмий маколлалар туплами, Карши, 2002. с.74-74.
13. Рахматуллаев А.Ю., Мавлонов О.М., Камилова Ш.И., Бекбергинова З.О. Распространение и экологические особенности дождевых
червей в Ташкентский оазис. // 1-я меж.конф. Молодых ученных (Владикавказ) Россия, 2005. 63-68 c.
14. Юсупов Ш.Х. Мирзачўл воҳаси янги ўзлаштирилган тупроқларининг зоологик тавсифи. // Ўзбекистон биология журнали, 2023. —
№2. — Б. 45-48.
15. Raxmatullaev A.Yu., Ermatova D.A. Issiqxonalarda kimyoviy preparatlaning qoʻllanishi yomgʻir chuvalchanglariga ta'siri. // Ilmiy-amaliy
anjuman «Biologiya va uni oʻqitishning dolzarb muammolari» Toshkent, 2009. 267- 268 betlar.
16. Raxmatullaev A.Yu., Hamraev A.Sh., Xolmatov B.R. Oʻzbekistonning yomgʻir chuvalchanglari (morfologik va biologik xususiyatlari
hamda ularning turlarini aniqlagich jadval). Uslubiy oʻquv qoʻllanma. Toshkent, 2009. 56 b.
17. Raxmatullayev A.Y. O’zbekiston yomg’ir chuvalchanglari faunasi.// Monografiya. Nasaf NMIU-2022. 120 bet.
18. Marcel Bouché. Stratégies lombriciennes. In: Soil Organisms as Components of Ecosystems. Ecological Bulletin, 1977. 25: 122–132.
19. Edwards, C. A., & Bohlen, P. J. (1996). Biology and Ecology of Earthworms (3rd ed.). Chapman & Hall.
20. Lavelle, P., Decaëns, T., Aubert, M., Barot, S., Blouin, M., Bureau, F., Margerie, P., Mora, P., & Rossi, J.-P. (2006). Soil invertebrates and
ecosystem services. European Journal of Soil Biology, 42(Suppl. 1), S3–S15.
21. Perel T.S. Range and regularities in the distribution of earthworms of the USSR fauna. — Москва: Наука, 1979.
Mulkiiyat (c) 2026 «O‘zMU XABARLARI»

Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..




.jpg)

.png)




