O‘ZBEK BOLALAR NUTQINING LONGITUDINAL KORPUSINI SHAKLLANTIRISH: ILMIY ZARURAT VA CHILDES/TalkBank ASOSIDAGI YONDASHUV
##submission.downloads##
Maqolada o‘zbek bolalar nutqining longitudinal korpusini shakllantirishning ilmiy zarurati va CHILDES/TalkBank tajribasidan
foydalanish yo‘llari tahlil qilinadi. CHILDES korpuslari indeksida o‘zbek tili alohida bolalar nutqi resursi sifatida qayd etilmagani,
mavjud milliy tadqiqotlarning esa yagona longitudinal va qayta foydalaniladigan formatda birlashtirilmagani asosiy ilmiy bo‘shliq
sifatida baholanadi. Konseptual-tahliliy yondashuv asosida RusLan-M, Balausa1, turk tili materiallari, CHAT transkripsiyasi va
o‘zbek tili uchun Universal Dependencies resurslari qiyosiy o‘rganildi. Natijada o‘zbek korpusi uchun besh tayanch yo‘nalish
belgilandi: muntazam longitudinal kuzatuv, tabiiy audio-video material va metama’lumot, CHAT asosidagi transkripsiya,
agglutinativ tuzilishga mos morfosintaktik belgilash, shuningdek, etik va texnik sifat nazorati. Taklif etilgan yondashuv erta leksikgrammatik rivojlanish, grammatik kategoriyalarning produktivlashuvi va individual nutqiy dinamikani korpus asosida o‘rganish
imkonini beradi. Korpusning CHILDES/TalkBankka kiritilishi esa material xalqaro texnik va etik talablarga javob berganidan
keyingi bosqich sifatida qaraladi
1. Abduraxmonova, Sohiba Aktam qizi. 2025. “O‘zbek bolalar nutqining korpusga asoslangan psixolingvistik tadqiqi:
CHILDES tizimi asosida yondashuv.” Contemporary Technologies of Computational Linguistics – CTCL.2025, 538–
540.
2. Akhundjanova, Arofat, and Luigi Talamo. 2025. “Universal Dependencies Treebank for Uzbek.” Proceedings of the
Third Workshop on Resources and Representations for Under-Resourced Languages and Domains, 1–6.
3. Aksu-Koç, Ayhan, and Dan I. Slobin. 1985. “The Acquisition of Turkish.” In The Cross-Linguistic Study of Language
Acquisition, Vol. 1, 839–878. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
4. Berman, Ruth A., and Dan I. Slobin, eds. 1994. Relating Events in Narrative: A Crosslinguistic Developmental Study.
Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
5. Hamidova, Gulrux Axmat qizi. 2026. “Maktab yoshidagi o‘zbekzabon bolalar og‘zaki nutqini MAIN metodologiyasi
asosida o‘rganish.” Tadqiqotlar 88 (6): 110–112.
6. Lelik, Valeriia, Mariia Diachkova, Svetlana V. Dorofeeva, Anastasiya Lopukhina, Olga Dragoy, and Irina A. Sekerina.
2025. RusLan-M Corpus. CHILDES/TalkBank. https://doi.org/10.21415/1XMG-D508.
7. MacWhinney, Brian. 2000. The CHILDES Project: Tools for Analyzing Talk. 3rd ed. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum
Associates.
8. MacWhinney, Brian. 2019. “Understanding Spoken Language through TalkBank.” Behavior Research Methods 51:
1919–1927. https://doi.org/10.3758/s13428-018-1174-9.
9. MacWhinney, Brian, and Davida Fromm. 2022. “Language Sample Analysis With TalkBank: An Update and Review.”
Frontiers in Communication 7: 865498. https://doi.org/10.3389/fcomm.2022.865498.
10. Masharipova, Baxtigul, and Barno Qutlimuratova. 2024. “O‘zbek tili bolalar nutqi audio korpusini yaratish.” Computer
Linguistics: Problems, Solutions, Prospects 1 (1).
11. Newman, Rochelle S., Meredith L. Rowe, and Nan Bernstein Ratner. 2016. “Input and Uptake at 7 Months Predicts
Toddler Vocabulary.” Journal of Child Language 43 (5): 1158–1173.
12. Qurbonova, Munavvara A. 2009. O‘zbek bolalar nutqi leksikasining sotsiopsixolingvistik tadqiqi. Filologiya fanlari
nomzodi dissertatsiyasi. Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti.
13. TalkBank. 2026a. “CHILDES Corpora.” https://talkbank.org/childes/access/index.html (murojaat sanasi: 26.08.2026).
14. TalkBank. 2026b. “CHILDES Kazakh Balausa1 Corpus.”
https://talkbank.org/childes/access/Other/Kazakh/Balausa1.html (murojaat sanasi: 26.08.2026).
15. TalkBank. 2026c. “CHAT Transcription Format.” https://talkbank.org/0info/manuals/CHAT.html (murojaat sanasi:
26.08.2026).
16. TalkBank. 2026d. “Creating a Child Language Corpus.” https://talkbank.org/childes/topics/newcorpus.html (murojaat
sanasi: 26.08.2026).
17. TalkBank. 2026e. “CHILDES Data Access Levels.” https://talkbank.org/childes/access.html (murojaat sanasi:
26.08.2026).
Mulkiiyat (c) 2026 «O‘zMU XABARLARI»

Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..




.jpg)

.png)




