Ijtimoiy-gumanitar fanlar

O‘ZBEK BOLALAR NUTQINING LONGITUDINAL KORPUSINI SHAKLLANTIRISH: ILMIY ZARURAT VA CHILDES/TalkBank ASOSIDAGI YONDASHUV

bolalar nutqi, longitudinal korpus, CHILDES, TalkBank, CHAT, korpus lingvistikasi, morfosintaktik belgilash, Balausa 1.

Mualliflar

  • Zuxro AKBAROVA DSc, professor, Farg‘ona davlat universiteti, Farg‘ona, O‘zbekiston, Uzbekistan
  • Zarnigor UBAYDULLAYEVA Tadqiqotchi, Farg‘ona davlat universiteti, Farg‘ona, O‘zbekiston, Uzbekistan

Maqolada o‘zbek bolalar nutqining longitudinal korpusini shakllantirishning ilmiy zarurati va CHILDES/TalkBank tajribasidan
foydalanish yo‘llari tahlil qilinadi. CHILDES korpuslari indeksida o‘zbek tili alohida bolalar nutqi resursi sifatida qayd etilmagani,
mavjud milliy tadqiqotlarning esa yagona longitudinal va qayta foydalaniladigan formatda birlashtirilmagani asosiy ilmiy bo‘shliq
sifatida baholanadi. Konseptual-tahliliy yondashuv asosida RusLan-M, Balausa1, turk tili materiallari, CHAT transkripsiyasi va
o‘zbek tili uchun Universal Dependencies resurslari qiyosiy o‘rganildi. Natijada o‘zbek korpusi uchun besh tayanch yo‘nalish
belgilandi: muntazam longitudinal kuzatuv, tabiiy audio-video material va metama’lumot, CHAT asosidagi transkripsiya,
agglutinativ tuzilishga mos morfosintaktik belgilash, shuningdek, etik va texnik sifat nazorati. Taklif etilgan yondashuv erta leksikgrammatik rivojlanish, grammatik kategoriyalarning produktivlashuvi va individual nutqiy dinamikani korpus asosida o‘rganish
imkonini beradi. Korpusning CHILDES/TalkBankka kiritilishi esa material xalqaro texnik va etik talablarga javob berganidan
keyingi bosqich sifatida qaraladi