ПРОБЛЕМЫ ИССЛЕДОВАНИЯ СИНТАКСИЧЕСКОЙ ВАЛЕНТНОСТИ В ЗАДАЧАХ ОБРАБОТКИ ЕСТЕСТВЕННОГО ЯЗЫКА
Загрузки
В данной статье в философско-лингвистическом ракурсе исследованы проблемы повышения точности синтаксического
анализа в системах обработки естественного языка (NLP) и искусственного интеллекта. Сопоставлены линейные
ограничения западной вычислительной лингвистики и концепция «Язык – Лингва – Норма – Речь» в узбекском
языкознании, доказана программная ограниченность бинарной оппозиции language/speech в английском языке. На основе
анализа омонимических и контекстуальных ошибок, возникающих в результате смешения традиционных уровней, в
качестве решения предложена система из 7 строгих операторов синтаксической связи, основанная на теории профессоров
А.М.Мухина и У.У.Усманова. На основе выбранных эмпирических материалов формально смоделированы внешняя
(речевая) и внутренняя (лингвистическая) структуры предложения.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. Sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish va ularni rivojlantirish bo‘yicha
strategik chora-tadbirlar to‘g‘risida, 14.10.2024-yildagi ПQ-357-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 15.10.2024-
y.
2. Nivre, J., Zeman, D. Cross-Lingual Dependency Parsing for Low-Resource Languages // Journal of Artificial Intelligence
Research, 71, 2024. – P. 895-923.
3. Manning C. D., Schuster S. Enhanced English Universal Dependencies: An AI Approach. – Stanford: Stanford NLP Group
Publications, 50 (1), 2022. – P. 234-241.
4. Noam Chomsky, Maurice Gross. From The Concept Of Transformation In Harris And Chomsky To The Lexique-Grammaire
Of Maurice Gross. – Sankt peterburg, 2011.
5. Теньер Л. Основы структурного синтаксиса. Перевод с фран. – Москва: Наука, 2007. – 670 c.
6. Firth J. R. A Synopsis of Linguistic Theory, 1930–1955 // Studies in Linguistic Analysis. – Oxford: Blackwell, 1957. – P. 1–
32.
7. Harris Z.S. A Grammar of English on Mathematical Principles. – New York : John Wiley & Sons, 1982. – 429 p.
8. Goldberg Y. Neural Network Models for Natural Language Processing. – San Rafael (California): Morgan & Claypool
Publishers, 2022. – 309 p.
9. Bird S., Klein E., Loper E. Natural Language Processing with Python: Analyzing Text with the Natural Language Toolkit. –
Sebastopol, CA: O'Reilly Media, 2009. – 504 p.
10. Апресян Ю. Д. Языковая картина мира и системная лексикография. – М.: Языки славянской культуры, 2006. – 912
с.
11. Мельчук И. А. Опыт теории лингвистических моделей «Смысл – Текст». – М.: Школа «Языки русской культуры»,
1999. – 346 с.
12. Boguslavsky I. SynTagRus — a Deeply Annotated Corpus of Russian // Les émotions dans le discours. – Bern: Peter Lang,
2014. – P. 121-136.
13. Jubanov A. K. Mathematical and Computational Modeling of Kazakh Syntax. – Almaty: Kazak Universiteti, 2021. – 256 p.
14. Mansurova M., Alimzhanov E., Kadyrbekuly S. Developing Universal Dependencies Treebank for Central Asian Turkic
Languages // International Journal of Computer Linguistics. – 2023. – Vol. 14, No. 2. – P. 85–94.
15. Kuzyeva Z. N. Creating Linguistic Support for the Kyrgyz National Corpus // Central Asian Journal of NLP. – 2022. – Vol.
4, No. 1. – P. 56–68
16. Tokhtorov T. Computational Formalization of Iranian-Tajik Syntactic Structures // Ilim. – 2023. – Vol. 12, No. 3. – P. 102–
115.
17. Mengliyev B. R. O‘zbek tili milliy korpusi: lingvistik ta’minot va dasturiy modellar. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2021. – 312
b.
18. Абузалова М. К. Субстанциал морфология, валентлик ва синтактик қурилма: филол. фан. д-ри (DSc) дисс. автореф.
– Тошкент, 2018. – 76 б.
19. Abdurakhmonova N., Urzaliyeva M. Theoretical and practical issues of creating an oral text corpus in the Uzbek electronic
corpus // Journal of Language Technology. – 2022. – Vol. 14, No. 3. – P. 112–125.
20. Асадов Р. М. Инглиз тили содда гап қурилмаларида моновалентли ва поливалентли компонентларнинг синтаксем
таҳлили: филол. фан. бўйича фалсафа доктори (PhD) дисс. – Тошкент, 2018. – 180 б.
21. Мухин А. М. Функциональный синтаксис. Функциональная лексикология. Функциональная морфология. – СПб.:
Нестор, 2007. – 198 с.
22. Usmonov O‘. U. Gap tahliliga yangicha yondashuv // Xalqaro ilmiy-nazariy anjuman materiallari (SamDChTI tashkil
topganining 10 yilligiga bag‘ishlanadi). – Samarqand, 2004. – B. 105–108;
23. Asadova G. T. Gap tarkibida ikki valentli sintaksemalarning kognitiv xususiyatlari va qiyosiy funksional tadqiqi (ingliz va
o‘zbek tillari misolida): filol. fan. bo‘yicha falsafa doktori (PhD) diss. avtoref. – Samarqand, 2026. – 64 b.
24. Palmer M., Gildea D., Kingsbury P. The Proposition Bank: An annotated corpus of semantic roles // Computational
Linguistics. – MIT Press, 2005. – Vol. 31, No. 1. – P. 71–106.
25. Hajič J., Panevová J., Urešová Z. Vallex 1.0: Valency lexicon of Czech verbs // Prague Bulletin of Mathematical Linguistics.
– Charles University, 2003. – No. 79. – P. 57–76.
Copyright (c) 2026 «ВЕСТНИК НУУз»

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-ShareAlike» («Атрибуция — Некоммерческое использование — На тех же условиях») 4.0 Всемирная.




.jpg)

2.png)




