TURKIY TILLAR TAJRIBASI ASOSIDA O‘ZBEK TILIDA HUQUQIY SAVOL-JAVOB TIZIMINI YARATISHNING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
##submission.downloads##
Maqolada turk va qozoq tillarida shakllangan NLP resurslari (BERTurk, KazNERD, UD Treebanklar) tahlil qilinadi va ular asosida
o‘zbek tilida huquqiy savol–javob (Legal QA, LQA) tizimini yaratishning nazariy hamda amaliy modeli taklif etiladi. Arxitektura
gibrid tamoyilga tayangan: IR Retrieval (BM25/dense), LLM Reasoning (transformerlar) va Rule-based Constraint Filtering
(normativ tekshiruv). O‘zbek tilining agglutinativ morfologiyasi, SOV tartibi, rasmiy-huquqiy diskursning formulaik
konstruksiyalari va UD asosida annotatsiyalash talablarining LQAga integratsiyasi yoritiladi. Natijada o‘zbek LQA uchun
integratsiyalashgan arxitektura, korpus va annotatsiya talablarining yo‘l xaritasi ishlab chiqildi.
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida: PQ-6079-son
qaror, 2020-yil 5-oktabr. – Elektron ma’lumot. – URL: https://lex.uz/docs/5030048 (murojaat qilingan sana: 11.12.2025).
2. GitHub - turkish-bert by stefan-it. – Elektron resurs. – URL: https://github.com/stefan-it/turkish-bert (murojaat qilingan: 11.12.2025).
3. GitHub - KazNERD by IS2AI. – Elektron resurs. – URL: https://github.com/IS2AI/KazNERD (murojaat qilingan: 11.12.2025).
4. Universal Dependencies - Kazakh. – Elektron resurs. – URL: https://universaldependencies.org/kk/ (murojaat qilingan: 11.12.2025).
5. Universal Dependencies - Uzbek. – Elektron resurs. – URL: https://universaldependencies.org/uz/index.html (murojaat qilingan: 11.12.2025).
6. Çöltekin, Ç. A Corpus of Turkish Offensive Language on Social Media // Proceedings of the Twelfth Language Resources and Evaluation Conference.
– Marseille, France, 2020. – P. 6174–6184. – European Language Resources Association.
7. Rakhimova, D.; Turarbek, A.; Karyukin, V.; Sarsenbayeva, A.; Alieyev, R. Legal AI in Low-Resource Languages: Building and Evaluating QA
Systems for the Kazakh Legislation // Computers. – 2025. – Vol. 14. – Art. 354. – DOI: https://doi.org/10.3390/computers14090354.
8. kurs ishi. - Elektron manba. - URL: https://www.scribd.com/document/920374070/Grammatik-Kategoriyalar-Va-Ularning-Uslubiy-Xususiyatlari
(murojaat qilingan sana: 11.12.2025).
9. Lex.uz: rasmiy huquqiy ma’lumotlar portali. - Elektron manba. - URL: https://lex.uz/ (murojaat qilingan sana: 11.12.2025).
Mulkiiyat (c) 2025 «O‘zMU XABARLARI»
Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..
.jpg)
.png)
