O‘ZBEK TILINING NEYRON TARMOQLARI VA SUN’IY INTELLECT TIZIMLARIDA: LINGVISTIK MUAMMOLAR VA YECHIMLAR
##submission.downloads##
Ushbu maqola zamonaviy tilshunoslikning eng dolzarb yo‘nalishlaridan biri, o‘zbek tilining sun’iy intellekt va neyron tarmoqlari tizimlariga integratsiyalashuvi jarayonidagi lisoniy muammolarni o‘rganishga bag‘ishlangan. Ishda o‘zbek tilining agglyutinativ tabiati, xususan, morfologik omonimlik va murakkab sintaktik qurilmalarning neyron tarmoqlar tomonidan tahlil qilinishidagi tizimli xatoliklar aniqlangan hamda ularning kelib chiqish sabablari ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot davomida sun’iy intellekt modellarining (ChatGPT, Gemini kabi) o‘zbekcha matnlarni semantik anglash va frazeologik birliklarni tarjima qilish imkoniyatlari statistik tahlil qilinib, mavjud lisoniy to‘siqlarni bartaraf etish uchun neyron tarmoqlar va qoidalarga asoslangan (rule-based) gibrid modellar sintezidan foydalanish, shuningdek, sifatli lingvistik datasetlarni shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Olingan natijalar o‘zbek tili milliy korpusini boyitish, mashina tarjimasi sifatini oshirish va milliy tilning raqamli makonda yashovchanligini ta’minlashda muhim amaliy ahamiyat kasb etadi.
1. Vaswani A., et al. Attention is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2017. – P. 5998–6008.
2. Devlin J., et al. BERT: Pre-training of Deep Bidirectional Transformers for Language Understanding. – Google AI Language, 2019.
3. Oflazer K. Morphological Analyzer for Turkish // Proceedings of the 15th conference on Computational linguistics. – 1994. – Vol. 1. – P. 200–205.
4. Po‘latov A. Kompyuter lingvistikasi. – Toshkent: Akademnashr, 2011. – 248 b.
5. Abdurahmonova N. O‘zbek tili korpusi: muammo va yechimlar. – Toshkent: Fan, 2021. – 160 b.
6. Sennrich R., et al. Neural Machine Translation of Rare Words with Subword Units // ACL. – 2016. – P. 1715–1725.
7. Abdurahmonova N. Mashina tarjimasining lingvistik asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2018. – 45-b.
8. Brown T., et al. Language Models are Few-Shot Learners // NeurIPS. – 2020. – Vol. 33. – P. 1877–1901.
9. Po‘latov A. Kompyuter lingvistikasi: O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Universitet, 2005. – 112-b.
10. Abdurahmonova N. O‘zbek tili korpusi: muammo va yechimlar. – Toshkent: Fan, 2021. – 88-b.
11. Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing. – Stanford University, 2023. – P. 412.
12. Po‘latov A. Kompyuter lingvistikasi. – Toshkent: Akademnashr, 2011. – 156-b.
13. Vaswani A. et al. Attention is All You Need. – NIPS, 2017. – P. 6001.
Mulkiiyat (c) 2026 «O‘zMU XABARLARI»
Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..
.jpg)
.png)
