NITRAT VA NITRITLARNING ORGANIZMDAGI FIZIOLOGIK JARAYONLARGA TA’SIRI(ADABIYOTLAR TAHLILI)

Ma’lumki, tibbiyot sohasida o‘rganilayotgan patologik muammolar talaygina. Biz quyida oziq-ovqat mahsulotlaridan ayrim zaharlanishlar to‘g‘risida keltirib o‘tmoqchimiz. Adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlar shundan dalolat beradiki, ko‘plab mahsulotlar (masalan, tabiiy sabzavotlar, mevalar), suv va havo tarkibida nitrobirikmalar uchraydi. Agrotexnika munosabatlarida o‘g‘itsimon mahsulotlardan noto‘g‘ri foydalanish, oziq-ovqat mahsulotlarida ular dozasining meyordan ko‘pligi va uni iste’mol qilish oqibatida kishilarning zaharlanishi ko‘p hollarda kuzatiladi. Bunda qon tarkibidagi gemoglabinning (Fe2+ atomi) erkin kislorod atomini biriktirib metgemoglabin holatiga (Fe3+ atomi) o‘tishi natijasida, qonning funksional tizimining izdan chiqishi va buning oqibatida organizmda ko‘plab fiziologik jarayonlarning buzilishiga olib kelganligini ko‘rish mumkin. Ko‘rib chiqilgan ma’lumotlarni tahlil qilish mobaynida nitratlar va nitritlarning toksikligini o‘rganish nafaqat ruxsat etilgan konsentratsiyalarni asoslash nuqtai-nazaridan, balki zaharning uzoq muddatli ta’siriga oid savollarni hal qilish va ushbu birikmalarning kanserogen xavfini aniqlash uchun ham qiziqish uyg‘otadi. 50 kg tana massali o‘rta yoshli kishi uchun, nitratlar va nitritlarning kunlik miqdori (ruxsat etilgan) 200 mg NO3 ni, azot bo‘yicha 45 mg ni tashkil etishi kerak. YA’ni nitrat birikmalari haar 1 kg tana massasi uchun 4 mg ni tashkil etilishi lozim ekan (V.T.Mitchenkov). Havodagi izopropilnitratning tavsiya etilgan maksimal miqdori esa 0,005 mg/l (CH 245-71) ni tashkil etishi kerak. Nitratlarning intoksikatsiyasi turli tipdagi hayvonlarda nafas olish, og‘iz orqali va teriga yuborish orqali o‘rganilgan. M.N.Kolyadich, R.A.Nishiy, Sleight va Atallah gvineya cho‘chqalarida, N.G,Demeshkevich. L.Y.Vasyukovich, N.Krasovskiy, V.A.Aleksandrov kalamushlarda hamda S.N.Yunusova, O.G.Arxipovalar sichqonlar ustida eksprimental sharoitlarda o‘rgangan.