SANOAT CHIQINDILARINING TUPROQ UNUMDORLIGI HAMDA MORFOLOGIK TUZILISHIGA TA’SIRINI BAHOLASH (BEKOBOD SANOAT ZONASI MISOLIDA)
##submission.downloads##
Ushbu ilmiy maqolada Bekobod sanoat zonasi (O‘zbekiston metallurgiya kombinati AJ tutash hududlari) sharoitida texnogen va
sanoat chiqindilarining tuproq qatlamlarining genetik-morfologik tuzilishi, fizik-kimyoviy xossalari hamda agrokimyoviy
unumdorlik ko‘rsatkichlariga kompleks ta’siri baholangan. Tadqiqotlar davomida 1.5 metr chuqurlikkacha bo‘lgan to‘liq tuproq
kesimlari (shurflar) o‘rganilib, genetik gorizontlarning morfologiyasi (rangi, zichligi, strukturasi, kimyoviy va texnogen yangi
hosilalari), gumus zaxirasi, makroelementlar (N, P, K) balansi hamda og‘ir metallarning (Pb, Cd, Cu, Zn, Cr) tuproq profilida qayta
taqsimlanish va to‘planish qonuniyatlari tahlil qilindi. Olingan natijalar sanoat zonasi atrofidagi (0.5–1.5 km) tuproqlar morfologik
profilining jiddiy texnogen transformatsiyaga uchraganligini, haydalma qatlamda (0-30 sm) gumus miqdorining 36% ga
kamayganligini hamda qo‘rg‘oshin (Pb) va kadmiy (Cd) miqdori ruxsat etilgan me’yoriy ko‘rsatkichlardan Rux (Zn) 1.37–2.10 barobargacha yuqori ekanligini ko‘rsatdi. Maqolada ushbu hududlar tuproq unumdorligini qayta tiklash bo‘yicha fitoremediatsiya va agro-meliorativ ilmiy-amaliy tavsiyalar berilgan.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat boshqaruvi tizimini
takomillashtirish to‘g‘risidagi Farmoni. – Toshkent, 2021.
2. Hashimov F.X., Maxsudov X.M. Tuproqshunoslik va ekologiya asoslari. – Toshkent: Fan, 2018. – B 280.
3. Isakov V.A., Yuldashev G. Sanoat hududlarida tuproq ifloslanishi va uni bartaraf etish yollari // O‘zbekiston biologiya jurnali. –
2021. – №3. – B 45-49.
4. Kabata-Pendias A. Trace Elements in Soils and Plants. – CRC Press, 4th Edition, 2011. – P 548.
5. Umarov B., Toshpulatov S. Bekobod sanoat zonasi tuproqlarining agroekologik holati va monitoringi // O'zbekiston
tuproqshunosligi va agrokimyosi. – 2020. – №2. – B. 34-39.
6. Jalilov R.A. Metallurgiya sanoati chiqindilarining atrof-muhitga ta'siri va ekologik xavfsizlik // Ekologiya xabarnomasi. – 2022. –
№4. – B 12-16.
7. Borkert C.M., Cox F.R., Welch R.M. Heavy metals in contaminated soils and phytoremediation techniques // Environmental Soil
Science. – 2019. – Vol. 44. – P 112-120.
8. Gupta V.K., Ali I. Environmental Pollution and Soil Remediation Technologies. – Elsevier, 2020. – P 410.
9. Sattorov M.S. Sanoat chiqindilarining tuproq morfologiyasiga ta'siri // Agro ilm. – 2021. – №5. – B 55-58.
10. Machigin B.P. Metodi agroximicheskix issledovaniy pochv Sredney Azii. – Tashkent: Tashkent, 2017. – 210 s.
11. Morel J.L., Chenu C., Lorenz K. Organic matter dynamics in technosols and polluted urban soils // Geoderma. – 2021. – Vol. 382.
– Article 114720.
12. Nazarov M.K., Saidov A.S. Atom-absorbsion spektrometriya usulida tuproqdagi og'ir metallarni aniqlash // Kimyo va kimyo
texnologiyasi. – 2022. – №1. – B 62-67.
13. Adriano D.C. Trace Elements in Terrestrial Environments: Biogeochemistry, Bioavailability, and Risks of Metals. – Springer-
Verlag, 2nd Edition, 2001. – P 867.
14. Xo‘jayev O.T. Tuproq unumdorligi va uni oshirish tadbirlari. – Toshkent: O‘zbekiston, 2019. – B 175.
Mulkiiyat (c) 2026 «O‘zMU XABARLARI»
Ushbu ish quyidagi litsenziya asosida ruxsatlangan Kreativ Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International litsenziyasi asosida bu ish ruxsatlangan..
.jpg)
.png)
